06-07-2015

Cultural Connections: de sector van de toekomst

Hoe ziet de cultuursector er over een of twee generaties uit? Hoe genieten we dan van kunst en cultuur, wat wordt er gemaakt en hoe wordt dat beleefd? Op een zonnige maandagmiddag 29 juni kwam het leerprogramma Leiderschap in Cultuur samen om hierover na te denken. Het thema van deze Cultural Connections sloot aan bij het voornemen van de deelnemers van LinC 2 om het programma af te sluiten met een gezamenlijke publicatie over de sector in 2040. Omdat er ook veel deelnemers van LinC 1 en 3 aanwezig waren, begon de bijeenkomst met een ontmoetingsmoment.

Ontmoeting

Ook binnen LinC bestaan er uiteenlopende ideeën en verwachtingen over de nabije en verdere toekomst. Sommigen houden het liefst zoveel mogelijk bij het oude, anderen zien vooral kansen en weinig belemmeringen. Deelnemers kregen enkele stellingen voorgelegd en werden gevraagd om zich uit te spreken; mee eens, onzin of sta je liever ergens in het midden? Hoe verhoud jij je tot je buurman? In 2040:

  • …spreken we niet meer over de ‘kunst en cultuur sector’ maar alleen nog maar over ‘de creatieve industrie’.
  • …subsidiëren lokale en landelijke overheden geen kunst en cultuur meer.
  • …is kunst en cultuur net zo belangrijk in het curriculum van het onderwijs als taal, rekenen en programmeren.
  • …bezoeken we geen instellingen meer om van kunst te genieten; de instelling bezoekt jou.
  • …zijn digitaliseringstechnieken en de wijzen waarop we ‘in een kunstwerk kunnen kruipen’ zo vergevorderd dat niemand nog een fysiek kunstwerk hoeft te zien.

Hoewel uiteenlopende posities werden ingenomen, leek het erop dat veel cultuurprofessionals geloven dat artistieke waarde in 2040 leidend zal zijn en dat technologie wel nieuwe vormen zal opleveren maar de oudere niet zomaar zal verdringen.

2

Scenario’s

Het is de vraag of dat terecht is, aldus Jan Nekkers, directeur en oprichter van FutureConsult. Technologische ontwikkeling is immers exponentieel en daardoor zo snel dat het in enkele decennia echt voor enorme veranderingen kan zorgen – singulariteit zal ook de betekenis van kunst en cultuur diepgaand beïnvloeden. Zover is het echter nog niet. De sector moet zich in de nabije toekomst naast digitalisering vooral verhouden tot enkele maatschappelijke ontwikkelingen waarvan de wortels soms al eeuwen teruggaan: individualisering, democratisering, economisering, de-institutionalisering en segregatie. Er zijn meerdere scenario’s denkbaar, waarbij het vooral gaat om het groter of kleiner worden van verschillen. In ieder geval geldt dat de sector zich moet verhouden tot dergelijke ontwikkelingen.

Mogelijk neemt de behoefte aan ‘authenticiteit’ alleen maar toe en winnen kunst en cultuur aan belang de komende decennia

Ook Kai van Hasselt van Shinsekai Analysis richt zich op het in kaart brengen van ontwikkelingen. Zo blijkt het aantal patisserieën een uitstekende uitstekende graadmeter voor de grondprijs in een gebied. Kai herkent op het gebied van werken, wonen, leven, op het vlak van levensstijlen en levensfases en op het gebied van economie en demografie ontwikkelingen die voor de cultuursector van belang zijn. Hij wijst op specifieke karakteristieken van jongere generaties, het woord ‘flexibel’ komt enkele keren terug. Zijn perspectief biedt meer ruimte voor keuzes en culturele eigenaardigheden dan dat van de eerste spreker. Ook worden vraagtekens gesteld bij de voortschrijdende digitalisering – is het niet mogelijk dat de behoefte aan ‘authenticiteit’ alleen maar toeneemt en dat kunst en cultuur daardoor aan belang winnen de komende decennia?

 4

Onze toekomst

Er zijn weliswaar voorspelbare en onvoorspelbare ontwikkelingen, uiteindelijk is het toch vooral aan de sector om een visie te formuleren en keuzes te maken. De toekomst is tot op zekere hoogte maakbaar. Daarvoor is het wel van belang om duidelijk in kaart te brengen wat er speelt en wat je in huis hebt – in zijn presentatie gaf Kai van Hasselt een inventarisatie van wat rond de thema’s beleven, maken en organiseren van de cultuursector in 2040 van belang zou kunnen zijn.

In het tweede gedeelte van de bijeenkomst gingen deelnemers zelf aan de slag met deze thema’s. Tal van deelonderwerpen kwamen aan bod: de relatie tussen professionals en amateurs, de wens om cultuur te beleven, de kunstenaar die steeds minder een specialist wordt, eigenaarschap, technologie en de daarmee samenhangende verschuiving van schaarste naar overvloed op het gebied van cultureel aanbod. De workshops hadden vooral een verkennend karakter, pasklare antwoorden bleven uit. Wellicht biedt de publicatie die LinC 2 begin november hoopt te presenteren op dat vlak meer. Deze Cultural Connections maakte in ieder geval duidelijk dat de meeste cultuurprofessionals geloven dat er ook in de nabije en verdere toekomst behoefte zal zijn aan kunst en cultuur – hoe die precies vorm krijgt, blijft vooralsnog de vraag.

Foto’s van deze Cultural Connections zijn online te vinden.