23-03-2016

Paul Adriaanse en Iselien Nabben: ‘Leiderschap is mensen meenemen in je verhaal.’

Paul Adriaanse (USBO) en Iselien Nabben (Kennisland) vormen samen de programmaleiding van leerprogramma Leiderschap in Cultuur. Paul is bedrijfskundige met ruime ervaring in kunst en cultuur, Iselien leidt leer- en onderzoeksprogramma’s rond innovatie en houdt zich bezig met het versterken van het vernieuwend vermogen van instellingen. In dit duo-interview vertellen ze hoe de samenwerking rond LinC ontstond en wat ze met het programma willen bereiken.

De culturele sector kreeg in 2011 te maken met fikse bezuinigingen. Als onderdeel van het bezuinigingspakket werd budget vrijgemaakt voor het stimuleren van cultureel ondernemerschap. Hoe verhouden jullie je tot deze agenda?

Paul: ‘De bezuinigingen van 2011 gingen gepaard met een duidelijke opdracht: de culturele sector moet anders in de wereld gaan staan. Er was behoefte aan nieuw leiderschap, niet alleen vanuit de politiek, ook vanuit de sector zelf. De grote vraag was en is natuurlijk hoe dat leiderschap eruit moet zien. Daar waren uiteenlopende opvattingen over; er zijn dan ook meerdere partijen geweest die op deze opdracht hebben ingetekend.’

Iselien: ‘Dat wij LinC mogen uitvoeren, ligt voor een belangrijk deel aan de uitgangspunten die wij hebben geformuleerd. Wij vonden het belangrijk dat leiders in cultuur zelf onderzoeken welke kennis en vaardigheden voor hen van belang zijn en wat er beter en anders moet. Ook kozen we ervoor om niet alleen binnen de sector aan de slag te gaan maar daarnaast verbindingen te leggen met bijvoorbeeld zorg en onderwijs en van elkaar te leren. We meenden verder dat LinC meer moest zijn dan een leerprogramma, namelijk een plek voor experiment, voor het bijeenbrengen van mensen die willen vernieuwen en die daar ook na afloop van het programma invulling aan willen geven.’

 

Hoe zorgen jullie ervoor dat die doelstellingen worden verwezenlijkt?

Paul: ‘We hebben als organisatie gestreefd naar een brede samenwerking die op meerdere terreinen expertise in huis heeft. We vonden het belangrijk dat het programma verankerd werd in een onderwijsinstelling, de Universiteit Utrecht. Kennisland heeft veel kennis over innovatie en verandering in huis. Omwille van de artistieke component is HKU erbij betrokken, Coaching in de cultuur heeft veel ervaring met het begeleiden van mensen in de cultuursector. Samen kunnen we een omgeving bieden waarin deelnemers echt kunnen reflecteren op waar ze staan en hoe ze verder willen.’

Wij vinden niet dat alles anders moet, maar denken wel dat het goed is om te laten zien dat er meerdere mogelijkheden zijn.

Ligt daar volgens jullie de waarde van LinC?

Iselien: ‘LinC gaat over een pas op de plaats maken: Waar staan we, waar willen we naartoe, wat is daarvoor nodig? Dat is altijd waardevol. Daarbij komt dat er momenteel urgentie bestaat om te bezinnen. Er is minder budget, de verhouding met de overheid verandert, zekerheden verdwijnen en er is sprake van maatschappelijke ontwikkelingen waarover de kunst- en cultuurwereld een positie zou moeten innemen.’

Paul: ‘Het is vooral ook zinvol dat reflecteren en zoeken gezamenlijk te doen. Dat zorgt voor nieuwe perspectieven en voor het aanscherpen van gedachten en ideeën. Ik word geraakt als ik zie hoe sommige deelnemers zich binnen de groep ontwikkelen. Er is veel interactie, er wordt echt gereflecteerd; dat is soms heftig en zorgt voor uiteenlopende ervaringen. Het gaat echt ergens over.’

Iselien: ‘Wat mij opvalt is dat deelnemers meer vertrouwen ontwikkelen in hun eigen vermogen om beslissingen te maken. Ik zie het zelfbewustzijn groeien. Daarnaast is het bijzonder dat deelnemers in het programma soms leren samenwerken met iemand die echt anders is. Dat is heel waardevol, zowel voor de deelnemers als voor de sector.’

 

Samenwerken en onderzoeken dus. Is dat jullie definitie van leiderschap?

Paul: ‘Op de Cultuur in Beeld-conferentie 2014 werd een poging gedaan om de drie eigenschappen van een cultureel leider te vangen: hij is operationeel excellent, ondernemend en innovatief en in staat om een nieuw en overtuigend verhaal te maken over het belang van kunst en cultuur. Dat laatste vind ik zelf het interessantste element. Er is natuurlijk veel leiderschap in kunst en cultuur. Dat is van oudsher vooral scheppend, van binnenuit, vanuit jezelf. En dat is erg waardevol. Binnen LinC gaat het echter vooral over in beweging zetten, naar buiten toe gaan.’

Iselien: ‘Anderen meenemen, vertellen over je schepping, een verhaal vertellen over wat je doet en waarom dat waardevol is. Dat is ook een vorm van leiderschap. Voor ons gaat het programma daarover.’

 

Is dat type leiderschap niet voldoende aanwezig in de kunst- en cultuursector?

Paul: ‘De cultuursector kent, ten opzichte van andere sectoren, relatief veel autodidacten. Wij vinden niet dat ze alles anders moeten doen, maar denken wel dat het goed is om te laten zien dat er meerdere mogelijkheden zijn. We maken alternatieven zichtbaar en faciliteren het gesprek hierover.’

Iselien: LinC heeft de ambitie juist ook de kennis en ervaring die binnen de sector bestaat zichtbaar te maken en bij elkaar te brengen. De eerste lichting is inmiddels klaar, ik zou het toejuichen als zij in de toekomst een belangrijkere plek in het programma krijgen. We willen vooral bereiken dat de mensen in de sector van elkaar leren.’

Paul Adriaanse en Iselien Nabben

 

Hoe staat het met de ambities waarmee jullie aan LinC begonnen?

Iselien: ‘Bij aanvang van LinC streefden we ernaar de culturele sector meer te verbinden met andere sectoren. We hebben echter ontdekt dat de cultuursector zelf nauwelijks een sector te noemen valt. Er is maar weinig gevoel van “wij horen bij elkaar”, “wij hebben samen iets te doen” of “wij delen een taak”. Er bestaat veel concurrentie. Dat is een belangrijk inzicht en heeft er bijvoorbeeld voor gezorgd dat we het programma hebben aangepast. Er is nu minder tijd voor sprekers die van buitenaf kennis en verhalen komen brengen en meer ruimte voor interactie binnen de groep.’

Paul: ‘Andere ambities zijn juist versterkt. Zo zijn we druk bezig met het in kaart brengen van vergelijkbare initiatieven en programma’s in het buitenland. Ik ben bijvoorbeeld geïnteresseerd in het Clore Leaderschip Program in het Verenigd Koninkrijk. We willen de banden internationaal versterken, ook voor onze deelnemers. De vragen die in Nederland spelen, zijn ook elders aan de orde en dat perspectief kan waardevolle inzichten opleveren.’

Iselien: ‘De internationale oriëntatie is nauw verbonden met de gedachte dat LinC de basis vormt van een netwerk van gedreven professionals in de kunst- en cultuursector die samen willen werken en willen experimenteren met nieuwe vormen en ideeën. Dat netwerk hoeft zich niet te beperken tot Nederland, het kan iedere vorm aannemen die mogelijk is zolang de deelnemers daar achter staan. Uiteindelijk is dat de belangrijkste ambitie: dat LinC niet alleen voor, maar juist ook door en van de kunst en cultuur wordt.’